Oorzaken en kenmerken van een slaapverlamming [slaapparalyse]

Slaapverlamming: Wat is het en hoe krijg je het?

Slapen is voor veel mensen een vanzelfsprekendheid, maar dat is het niet wanneer je te maken krijgt met een slaapverlamming. Een slaapverlamming, in de wetenschap ook wel een slaapparalyse genoemd, is één van de tientallen mogelijke slaapstoornissen die je als mens kunt hebben. Wie een slaapverlamming ooit eens heeft meegemaakt kan bevestigen dat dit niet prettig is om mee te maken, want je krijgt te maken met vrijwel alle symptomen die iemand met een echte verlamming ook heeft. Een (tijdelijke) verlamming zorgt ervoor dat je spieren verlamd raken, ofwel niet meer in beweging zijn te krijgen. Dit gaat eveneens gepaard met enkele neveneffecten. Wat is dit type verlamming en hoe krijg je het?

Wat is een slaapverlamming?

Het is absoluut niet de bedoeling om mensen bang te maken om te gaan slapen, maar een slaapverlamming kan enorm veel invloed hebben op je gemoedstoestand. De kenmerken van slaapparalyse zijn niet fraai; vlak voor het slapen gaan of vlak na het wakker worden lijkt het alsof je spieren zijn verlamd. Je voelt geen kracht meer in je spieren en krijgt je lichaam niet meer in beweging. Op de meest onbewuste momenten zo vlak voor het slapen gaan of vlak na het wakker worden kan dit uiteraard gepaard gaan met paniekaanvallen, ook wel hallucinaties genoemd. Slaapparalyse houdt in de praktijk in dat je hersenen en spieren niet meer met elkaar communiceren en dat betekent dat je voor een bepaalde periode niet meer in beweging komt, de zogenaamde slaapverlamming.

Wanneer komt dit voor?

Zoals aangegeven kan de slaapparalyse plaatsvinden direct voordat je in slaap valt of direct nadat je wakker wordt. Het is de fase tussen slaap en waakzaamheid. Tijdens die fase en in combinatie met de verlamming is het enkele seconden tot soms enkele minuten niet mogelijk om nog te praten of bewegen, terwijl je wel volledig wakker bent. Neveneffecten zijn afhankelijk van de persoon; de één kan een gevoel van spanning, druk of paniek ervaren. De ander heeft weinig tot geen last van neveneffecten. In beide gevallen schrik je echter wel behoorlijk. Vaak is slaapverlamming een teken dat je niet soepel door de slaapfasen heen komt, zowel lichamelijk als geestelijk. Een normale nacht kenmerkt zich door een golvende beweging van twee typen fasen; de NREM en REM fasen.

Wat zijn de NREM en REM fasen?

Ieder mens krijgt vlak voor en tijdens het slapen te maken met NREM en REM fasen. REM staat voor Rapid Eye Movement; een situatie waarin je vrij onrustig bent, veel droomt en beweegt met je pupillen, ondanks dat deze gesloten zijn. De NREM fase staat voor de Non-Rapid Eye Movement fase. In deze fase lig je in complete rust te slapen en dit doe je tijdens circa 70% van je slaap. De kenmerken van een slaapparalyse merk je het beste terwijl je in de NREM fase zit voor het slapen; je begint dan rustig in slaap te vallen en je spieren worden slapper, de bloedsomloop daalt en het hartritme gaat omlaag. De NREM fase is verdeeld in vier fasen en daarop volgt de REM fase. In de ideale situatie verloopt de overgang van de NREM fase naar de REM fase vloeiend, ofwel je hartritme gaat Delta golven produceren en je lichaam ligt in uiterste staat van rust. Mocht dit niet het geval zijn en gaan die overgangen in fasen niet zoals het hoort, dan is het mogelijk dat je te maken krijgt met slaapverlamming.

De REM fase

Tijdens de REM fase is de kans aanwezig dat je te maken krijgt met slaapverlamming. Bij ieder mens vindt er tijdens de REM fase een ‘verlamming’ van de spieren plaats, hetgeen een fysiologisch verschijnsel is als systeem voor het lichaam die je rustig laat slapen. Het is belangrijk dat je spieren verlammen, omdat je anders bewegingen uit je dromen echt gaat uitvoeren, hetgeen we bijvoorbeeld zien bij mensen die slaapwandelen. In dat geval verlammen de spieren niet afdoende en dat zorgt voor onnatuurlijke en onbewuste bewegingen. Zoals aangegeven is een slaapverlamming in principe de korte periode tussen de NREM en REM fase. Je hersenen zijn nog ontwaakt, terwijl je spieren al in verlamde staat zijn. Wanneer je op zo’n moment wakker schrikt kan je tijdelijk verlamd zijn.

Wat merk je van de kernmerken van slaapparalyse?

Een slaapverlamming kan je zeer bewust meemaken. Je hersenen werken namelijk nog zoals het hoort, terwijl je lichaam al in complete rust ligt. Vaak merk je ook dat je een slaapverlamming hebt bij een forse hartklopping. Ben je ooit vanuit een staat van ‘bijna slapen’ wakker geschrokken met een flinke hartklopping? Dat overkomt ons allemaal, maar bij een slaapverlamming is dit extra duidelijk en is lichaamsbeweging ook tijdelijk niet beschikbaar. Je hebt helemaal geen gevoel meer in je lichaam en dat zorgt voor een schrikreactie. Gelukkig hebben de meeste mensen met een verlamming tijdens het slapen slechts enkele seconden last van de kenmerken, maar er zijn daadwerkelijk situaties waarin je tot enkele minuten geen gevoel meer in je spieren hebt.

Krijg ik er ook mee te maken?

Vrijwel ieder mens krijgt eens in zijn of haar leven te maken met een slaapverlamming, ondanks dat je het zelf niet eens bewust hoeft te merken. Let eens op de volgende cijfers; zeker 25% van de bevolking blijkt werkelijks last te hebben van een vorm van slaapparalyse en dit type verlamming wordt vaak voor het eerst vastgesteld in je tienerjaren, maar het kan na verloop van tijd wel verminderen. Er is een verhoogde kans op een slaapverlamming als je in een bepaalde risicogroep valt, met onder andere de volgende kenmerken:

De diagnose dankzij kenmerken van slaapparalyse

Slaapparalyse wordt lang niet altijd definitief vastgesteld, vooral omdat het over het algemeen snel weer voorbij gaat en omdat mensen het onbewust weer vergeten. Mocht je desondanks veel problemen ervaren tijdens het slapen, dan is het belangrijk om een diagnose te doorlopen bij de huisarts. Een slaapverlamming is vooral incidenteel, maar het is mogelijk dat het je nachtrust flink verstoord. Mocht de aandoening je ’s nachts wakker houden, je overdag extra vermoeid laten voelen of je wordt angstig van het gevoel dat de slaapparalyse mogelijk is, neem dan contact op met je huisarts. De huisarts helpt je bij het doen van verder onderzoek naar een verleden van slaapproblemen, onderzoekt hoe je slaapt en geeft je tips over hoe je de kans op een slaapverlamming zo laag mogelijk houdt.

Is het mogelijk om de kenmerken van slaapparalyse te behandelen?

De vraag die iedereen zich na het lezen over slaapparalyse stelt is of het mogelijk is om dit te behandelen. Niemand wil last hebben van verlamming rondom het slapen, ondanks dat het over het algemeen incidenteel voor komt. Een echte behandeling is er echter niet voor; je kunt zelf echter wel het één en ander doen:

  • Zorg voor een vaster slaapritme
  • Slaap voldoende: Zeker 7 of 8 uur per nacht
  • Medicatie is mogelijk om je slaapcyclus te bevorderen, maar dit is op aanraden van je huisarts. Medicatie is dan bijvoorbeeld antidepressiva
  • Angst en stress zijn kenmerken van slaapparalyse en kunnen behandeld worden

Bij extreme problemen met slaapparalyse is het mogelijk om nog een ander, vrij extreem middel voorgeschreven te krijgen en dat is Risperidon. Dit middel wordt doorgaans gebruikt om schizofrenie en ernstige agressie bij dementie tegen te gaan, maar het is eveneens bewezen effectief in het tegengaan van slaapverlamming. Dit komt omdat het een middel is dat gebruikt wordt tegen hallucinaties en dat is een belangrijk neveneffect bij het krijgen van een slaapparalyse. Er zijn meer psychofarmaca beschikbaar in de bestrijding tegen slaapparalyse, maar deze zullen over het algemeen niet snel worden voorgeschreven door een huisarts, aangezien het de natuurlijke slaapcyclus negatief kan beïnvloeden.

Bovennatuurlijke ervaringen tijdens slaapparalyse

Eén van de meest gevoelde kenmerken bij slaapparalyse is het gevoel van paranormale ervaringen. Mensen die last hebben van hallucinaties kunnen de realiteit amper scheiden van het paranormale. Het is dus mogelijk dat je tijdens een vorm van slaapparalyse het idee hebt dat je een paranormale ervaring hebt gehad, iets bovennatuurlijks die als zeer reëel ervaren wordt. Je hebt tijdens de hallucinaties het idee dat je buiten je eigen lichaam treedt en dat is dan weer te wijten aan een ongewone afstemming tussen de hersenen en spieren in je lichaam. Dit zijn echter wel de meest extreme vormen van slaapparalyse en mocht je hier last van hebben, dan is de diagnose duidelijk te maken door een huisarts.

De gevolgen voor je gezondheid

Op de langere termijn heeft slaapverlamming geen negatieve gevolgen voor je gezondheid. Wanneer je er vaker dan incidenteel last van hebt is het echter verstandig om zelf stappen te nemen in het verbeteren van je slaapproces. Probeer bijvoorbeeld eens nieuwe posities uit tijdens het slapen, zeker wanneer je vaak op je rug ligt. Als je vaker dan eens last hebt van de zogenaamde verlamming rondom je slaap, dan kan dit gevolgen hebben in je dagelijkse leven. De eerste keer dat je zo’n verlamming meemaakt is nooit prettig en zorgt er mogelijk voor dat je angstig of stressvol raakt voor en tijdens het slapen gaan. Dit is een volkomen natuurlijke reactie op iets onnatuurlijks als slaapparalyse, maar het heeft een verkeerde werking op je lichaam. Stress en angst om te gaan slapen zorgen er namelijk voor dat de kans juist toeneemt op slaapparalyse en dat is nu net wat je niet wilt. Heb je daarom het idee dat slaapparalyse je gezonde levenscyclus zowel ’s nachts als overdag verstoort, zorg er dan voor dat je de eerste stappen zelf al zet. Ga op vaste tijden op bed, probeer nieuwe slaaphoudingen aan te nemen en probeer ritme te houden in je slaaptijden, óók tijdens de weekenden. Hoewel er geen definitieve remedie is voor slaapparalyse is het wel raadzaam om vanuit jezelf de kans op een paralyse zo klein mogelijk te maken.

De belangrijkste kenmerken van slaapparalyse

Zoals we eerder al aangaven merk je soms helemaal niks van een slaapparalyse en dat is alleen maar goed. Het is echter belangrijk om bewust om te gaan met de kenmerken van de slaapverlamming, want dit moet niet te vaak voor komen. Heb je één van onderstaande kenmerken, dan is het mogelijk dat je last hebt van slaapparalyse:

Het is bij slaapparalyse niet de bedoeling dat je direct in beweging probeert te komen, want dat kan de reactie op een paralyse alleen maar agressiever maken. Het beste is om gewoon stil te blijven liggen en rustig te reageren, hoewel dat in de fase van een slaapparalyse niet eenvoudig is. Je eerste natuurlijke reactie is paniek, maar naarmate je een slaapparalyse eventueel vaker meemaakt is het soms mogelijk om jezelf in controle te houden, omdat je weet wat er aan de hand is.

De fase tijdens tot na de verlamming

Heb je te maken met één van de kenmerken van slaapparalyse en heb je daadwerkelijk te maken met een slaapverlamming, dan is het dus belangrijk om rustig te blijven. Probeer je te focussen om minimale bewegingen in je lichaam om zo de verlamming te doorbreken. Het is vaak het beste om kleinere ledermaten te bewegen, zoals je vinger of voeten. Lukt dit weer, dan doorbreekt dat waarschijnlijk direct de gehele verlamming. Slaap je naast iemand? Breng deze dan op de hoogte van je mogelijke slaapverlamming. Het is namelijk mogelijk om de slaapparalyse te doorbreken door de aanraking van iemand anders. Dit is niet altijd mogelijk aangezien je tijdens de paralyse over het algemeen niet kan praten of bewegen, maar desondanks is iemand naast je hebben een prettig gevoel als je last hebt van slaapparalyse. In de fase na je slaapverlamming ben je direct klaarwakker en het is goed om dat ook even te blijven. Ga bijvoorbeeld iets te drinken halen of doe het licht even aan. Het is belangrijk om even wakker te blijven en niet direct in dezelfde houding verder te gaan slapen, want dat vergroot de kans dat je weer vervalt in de slaapverlamming. Zorg er in ieder geval voor dat je na een slaapverlamming op je zij gaat liggen, want in deze houding loop je minder risico op een paralyse.

Slaapverlamming op latere leeftijd

Goed nieuws voor mensen die in hun eerste puberjaren voor het eerst te maken hebben gekregen met de kenmerken van slaapparalyse; het verschijnsel wordt in de loop van de jaren normaal gesproken minder. Overigens is het ook het gevoel dat hierin belangrijk is. Je kunt het gevoel hebben dat slaapparalyse niet meer voor komt, maar dat heeft er ook mee te maken dat je het probleem onder controle krijgt. Als je weet dat je te maken kan krijgen met slaapverlamming, dan is er ook geen reden meer om angstig te zijn. Dat is het moment waarop je slaapverlamming onder controle kunt hebben en dat is voor veel mensen een prettig gevoel. De gevolgen van slaapparalyse zijn vaak te meten door een huisarts of specialist en deze kan je laten zien wat de neurologische en biologische reacties zijn op een dergelijke aanval. Een duidelijke reden voor slaapparalyse is er echter niet.

Wanneer worden de kenmerken van slaapparalyse erger?

Het omgekeerde is echter ook mogelijk. Je begint angstig te worden voor slaapparalyse en dat zorgt voor paniekaanvallen en hallucinaties als je wakker wordt met een verlamming. Je moet dit type aandoening altijd onder controle weten te krijgen, want anders komt het vaker voor en kan het invloed gaat uitoefenen op je dagelijkse leven. Het is niet voor iedereen mogelijk om een aanval van slaapparalyse ‘onder controle’ te houden, zeker omdat het vanuit het niets komt en je niet volledig wakker bent op het moment dat het gebeurt. De beste reactie op een slaapverlamming is echter om rustig te blijven liggen en je tenen of vingers te proberen bewegen.

Nog één keer de kenmerken van slaapparalyse en oplossingen

Slaapparalyse komt bij vrijwel iedereen wel eens in hun leven voor; soms onbewust, soms zeer bewust. Het is mogelijk om slaapparalyse onder controle te krijgen, maar dat is niet gemakkelijk. Heb je vaker dan incidenteel last van een slaapverlamming, dan is het goed om je slaapritme en rituelen aan te passen. Ga op vaste tijden op bed, sta op vaste tijden op, ga eens liggen op je zij en probeer angst en stress te onderdrukken voor je gaat slapen. Kenmerken van slaapparalyse zijn onder meer het niet kunnen bewegen van je spieren en ledermaten, niet kunnen praten, mogelijke hallucinaties en een onnatuurlijk gevoel in de hersenen. Wil je weten hoe je over slaapparalyse heen komt? Bezoek dan je huisarts. Reacties zijn vaak te meten en op vaste manieren onder controle te krijgen, zeker naarmate je ouder wordt en vaker te maken krijgt met slaapparalyse.

Download het E-book Perfect Slapen Hieronder:

Perfect slapen in 7 stappen