Wat is Slaapapneu? En wat kan je er tegen doen?

Slaapapneu: Wat kan ik er aan doen?

Slaapapneu is niet te onderschatten. Ruim 500.000 Nederlanders hebben te maken met dit fenomeen dat een grote invloed kan hebben op je nachtrust en op dat van anderen. Slaapapneu stamt af van het Griekse woord ‘Apnea’ en dat betekent op haar beurt ‘zonder adem’. Het hebben van deze aandoening kan zowel in het dagelijks leven als ’s nachts grote gevolgen hebben. Het is daarom belangrijk om precies te weten wat apneu is, wat de kenmerken zijn en vooral wat je er aan kunt doen. Apneu is één van de talloze voorbeelden van een slaapstoornis, maar in dit geval hebben het over een stoornis die op jonge en late leeftijd veel mensen treft. Wat is het precies?

Wat is slaapapneu?

Slaapapneu is een erg vervelende aandoening waar niet alleen 500.000 Nederlanders aan lijden, maar miljoenen mensen wereldwijd. In de praktijk betekent het dat je tijdens je slaap voor (te) lange tijd je adem inhoudt en dat wordt gevolgd door een veel agressievere manier van ademen, waarbij meer geluid vrijkomt. Op het moment van het te lang inhouden van de adem krijgen je hersenen een seintje dat je weer moet gaan ademen om niet te stikken. De gevolgen zijn vaak als volgt:

  • Een luid snurkgeluid (luider dan normaal)
  • Happen naar adem en mogelijk wakker worden
  • Een schok die door hele lichaam voelbaar kan zijn
  • Een mogelijke paniekaanval

Slaapapneu kent diverse categorieën. Zo is het mogelijk dat je slechts enkele seconden je adem inhoudt en vervolgens een lichte schok krijgt, licht snurkgeluid maakt en je vaak niet eens wakker wordt. Erger is het wanneer je zelfs tot een minuut of misschien nóg langer je adem inhoudt. Je maakt dan een hard snurkgeluid, bent direct wakker en dankzij het happen naar adem is het mogelijk om een paniekaanval te krijgen. Dit is alles is vervelend voor je eigen slaap, maar ook voor de mensen in je directe omgeving. Het kan derhalve ook grote invloed hebben op het functioneren in je dagelijkse leven.

Heeft iedereen het?

Nee, niet iedereen heeft daadwerkelijk slaapapneu. Hoewel vrijwel iedereen wel eens last heeft van een adem onderbreking is dit zelden hetzelfde als apneu. Pas wanneer je dit vaker dan eens per nacht of uur hebt mag je gaan nadenken over apneu, maar hiervan is pas sprake wanneer je tenminste vijf keer per uur een ademstilstand hebt. Het is goed mogelijk dat de diagnose apneu nooit wordt vastgesteld, simpelweg omdat de gevolgen bij jou minder zijn of omdat je dit nooit bewust opmerkt.

Chronisch en erger op latere leeftijd?

Slaapapneu is in de meeste gevallen chronisch, hoewel je er in bepaalde periodes van het jaar meer last van hebt dan in andere. Het is erg vervelend voor jezelf, aangezien je niet kunt genieten van een regelmatige nachtrust, vaak wakker bent en soms zelfs je eigen gesnurk moet aanhoren. Dat afgebroken slaapritme kan zorgen voor neveneffecten die al even erg zijn. Helaas is apneu in veel gevallen ook chronisch, waardoor je er maar zelden helemaal van af komt. Vaak ontstaat slaapapneu al in de jongere jaren, maar wordt het erger naarmate je ouder begint te worden. Het hoogtepunt van slaapapneu vindt plaats tussen je 45e en 65e jaar. De schatting van 500.000 Nederlanders die er last van hebben blijft een ruwe schatting, omdat slaapapneu niet altijd wordt vastgesteld of opgemerkt.

De gevolgen van de aandoening

Of je nou bewust iets merkt van slaapapneu of niet; het heeft vaak verstrekkende gevolgen. De eerste indicatoren van apneu zijn overdag merkbaar. Je hebt dan bijvoorbeeld last van de volgende kenmerken:

Hoewel veel van bovenstaande indicatoren niet per definitie hoeven te wijzen op slaapapneu is een combinatie hiervan wel reden om wellicht een diagnose te laten stellen bij je huisarts. In veel gevallen zorgt een geslaagde diagnose ervoor dat je effectieve handvatten krijgt aangereikt om de gevolgen en de uitingen van slaapapneu te doen verminderen.

Hoe ziet slaapapneu van buitenaf eruit

Onze reguliere ademhaling overdag is geleidelijk, kent geen grote adempauzes en verloopt normaal gesproken via de neus. In je slaap ben je echter deels buiten bewustzijn en dan neemt je lichaam deze zorg voor de ademhaling volledig over. Hierbij kan een verkeerde houding tijdens het slapen er al voor zorgen dat de slaapapneu direct extra zichtbaar wordt. Je hebt ’s nachts per uur diverse malen dat je de adem langer dan tenminste 10 seconden inhoudt en daarna volgt een grovere ademhaling die doorgaans gepaard gaat met harde snurkgeluiden. Afhankelijk van de situatie kan je wakker worden van je ademhaling en dat is slecht voor je nachtrust. Het is echter ook mogelijk dat je gewoon doorslaapt en niks merkt.

Meerdere problemen tegelijk

De aandoening kent vaak andere problematiek. In veel gevallen zorgt de apneu er ook voor dat je gaat snurken. Van de mensen die snurken heeft circa 10% ook slaapapneu. Daarnaast loop je meer risico om ziek te worden, met soms ernstige gevolgen. Zo is de kans groter dat je last krijgt van een hoge bloedruk, hart- en vaatziekten en longontsteking. Diabetes en overgewicht zijn eveneens veel voorkomende problemen die spelen naast de apneu. Goed om te weten is dat je problematiek rondom slaapapneu afneemt naarmate je beter let op je gewicht en zelfs begint met afvallen.

Kan ik helemaal stoppen met ademen?

Apneu zorgt dus voor een adempauze van tenminste 10 seconden, maar kan ook zomaar een minuut of zelfs langer duren. Je hoeft je echter geen zorgen te maken dat dit nog langer gaat duren, want naarmate je zuurstofgehalte in het lichaam daalt zal een natuurlijke reactie er voor zorgen dat de ademhaling weer op gang komt. Hoe langer dit duurt, hoe groter de kans op een extreme reactie wanneer je weer begint met ademen. Overigens is het hebben van slaapapneu op hogere leeftijd een stuk gevaarlijker, zeker wanneer je dan al problemen hebt met je ademhaling. Laat je daarom altijd adviseren over de mogelijke gevolgen van apneu in zowel de nacht als overdag.

De oorzaken van slaapapneu

Helaas is er niet één duidelijke oorzaak te noemen voor het krijgen van slaapapneu. Wel is duidelijk dat ademstops in bepaalde gevallene erfelijk worden bepaald. Merk je dat één van je ouders last heeft van apneu, probeer je dan zoveel mogelijk voor te bereiden op het krijgen van de aandoening. Hoe? Dat lees je in het volgende stuk. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat een korte onderkaak of longproblematiek een aandoening in de familie is en deze vergroten de kans op slaapapneu. Ook neusafwijkingen vormen een belangrijke oorzaak, waarbij het ademen via de neus niet vanzelfsprekend is. Roken en alcohol zijn geen directe oorzaken van apneu, maar ze kunnen de gevolgen wel verergeren.

Wat weten we wel over slaapapneu en de oorzaken? Apneu kan ontstaan in zowel de hersenen als bij de luchtwegen. Vanuit het centrale deel van ons brein worden signalen gestuurd naar de rest van ons lichaam. Zijn deze signalen er te weinig, dan kan de ademhaling meermaals stokken. Ook de luchtwegen kunnen verantwoordelijk zijn voor de apneu. Evenals de rest van je spieren in je lichaam verliest ook de spiersterkte van je mond tijdens het slapen haar kracht, waardoor de luchtweg afgesloten kan raken. Dit zorgt ervoor dat de luchtafvoer en toevoer op momenten stil komt te staan.

Wat kan ik er zelf aan doen?

Een belangrijke vraag die bij slaapapneu vaak gesteld wordt is ‘kan ik zelf iets doen aan apneu?’ en het antwoord is ‘ja’. Hoewel de aandoening op zichzelf chronisch is, is het wel mogelijk om de uitingen en gevolgen zoveel mogelijk te beperken. Eerder noemden we al dat afvallen helpt bij de verbetering van slaapapneu, want zwaardere mensen hebben al een grotere kans op ademhalingsproblemen. Maar er is meer waaraan je zelf kunt werken en dat is ook zeker aan te raden om jezelf en je directe omgeving een plezier te doen:

  • Drink minder alcohol, stop met roken en maak geen gebruik van drugs
  • Gebruik geen slaapmiddelen; deze maken je minder alert en zorgen voor een onnatuurlijke manier van slapen die slecht werkt in combinatie met slaapapneu
  • Zorg ervoor dat je zoveel mogelijk op je zij ligt terwijl je aan het slapen bent
  • Maak je hoofdeinde in bed iets hoger dan waar je lichaam ligt, zodat je luchtwegen meer ruimte krijgen om te ademen
  • Probeer oefeningen te doen die je mond-, nek- en keelspieren versterken

Daarnaast is het belangrijk om overdag ook op je ademhaling te letten. Adem je wel voldoende door je neus? Of gaat veel nog via je mond. Het ritme van je ademhaling is goed te trainen. Zorg voor gelijkmatige golven van je ademhaling en beheers je ademhaling ook wanneer je bijvoorbeeld aan het sporten bent.

Het stellen van een diagnose

Veel mensen ervaren in hun persoonlijke leven veel problemen als gevolg van apneu. Zo kan deze aandoening ook erg vervelend zijn voor je bedpartner en zorgt dit ervoor dat jullie niet zo vaak samen slapen als je wellicht zou willen. Het stellen van een juiste diagnose op de aandoening betekent vaak veel voor mensen. Deze is doorgaans binnen 24 uur te stellen en geeft meer informatie over de redenen van de apneu. Tijdens een dergelijke diagnose doen artsen onderzoek naar de volledige longfunctie, maakt men een hartfilmpje, wordt er bloedonderzoek gedaan en worden foto’s gemaakt. Na het stellen van de diagnose volgt naar alle waarschijnlijkheid een gesprek met de KNO-arts. Hierin worden de mogelijkheden besproken tot eventuele behandeling. Ook wordt de Hypopneu Index bekeken. Hieruit volgt hoe erg de aandoening bij de patiënt is. Bij een extreme aandoening van apneu kan men er bijvoorbeeld voor kiezen om te gaan werken met speciaal apneumasker. Dit masker draag je tijdens de nacht en dit zorgt ervoor dat onder meer het snurken wordt verminderd, terwijl de adempauzes minder vaak voor komen.

Twee soorten slaapapneu: CSAS en OSAS

Doorgaans wordt bij apneu gesproken over twee verschillende soorten van de aandoening; de zogenaamde CSAS en OSAS. Dit zijn afkortingen voor het ‘Centraal Slaap Apneu Syndroom’ en het ‘Obstructief Slaap Apneu Syndroom’. In beide gevallen ligt de oorzaak van de apneu ergens anders. Het Obstructief Slaap Apneu Syndroom is oververtegenwoordigd met 70% bij mensen met apneu. Bij deze vorm van apneu is de luchtweg deels geblokkeerd en dit zorgt ervoor dat ’s nachts minder lucht door de luchtwegen komt of dit zelfs tijdelijk geblokkeerd wordt. OSAS komt op momenten dan ook in een andere mate voor.

Het Centraal Slaap Apneu Syndroom komt minder vaak voor, maar is vaak ernstiger en minder goed te behandelen, dan wel te beperken. In dit geval geven de hersenen, het centrale gedeelte van het lichaam, niet de juiste signalen af aan het lichaam en de spieren. Dit gaat ten koste van de ademhaling, waardoor deze volledig kan stoppen. Het kan per situatie verschillen hoelang deze stop op de ademhaling duurt. Tot slot is het mogelijk dat patiënten met apneu van zowel CSAS als OSAS last hebben. Dit zorgt voor de meest extreme effecten zoals slapeloosheid, veel snurken en vrijwel dagelijks een vermoeid gevoel. Een apneumasker is in dergelijke gevallen nog een goede optie.

Hypopneu

Naast de reguliere vormen van apneu heb je ook nog hypopneu. Dit is minder erg en je merkt er vrijwel niks van, maar bij hypopneu is er geen sprake van volledige ademstops. Er is echter wel sprake met een verlies van lucht dat naar je longen stroomt. Dat zorgt ervoor dat je ademhaling veel langzamer verloopt, zelfs tegen het abnormale aan. Hypopneu is duidelijk niet hetzelfde als slaapapneu, maar de aandoeningen en behandelingen zijn vaak wel hetzelfde. Beide aandoeningen doen zich doorgaans tegelijk voor, omdat hypopneu een vorm is van verminderde luchtafvoer die vaak afloopt in ademapneu. Van het omgekeerde is daarnaast ook sprake.

Slaapapneu: Gevolgen op de lange termijn

Apneu komt vaker voor op latere leeftijd, zo tussen je 45e en 65e levensjaar, maar desondanks kan het al in je tienerjaren ontstaan. Naarmate je ouder wordt nemen de risico’s van apneu toe. Door toedoen van apneu wordt namelijk minder zuurstof in je bloed opgenomen en dit kan onder meer lijden tot de volgende aandoeningen:

  • Een hogere bloeddruk
  • Hartritme stoornissen en hartkloppingen
  • De kans op beroertes wordt groter
  • Een verlies van concentratie
  • Dementie in extreme gevallen
  • Ongelukken in het verkeer

Waarom ongelukken in het verkeer? Dit heeft te maken met het feit dat apneu op de lange termijn kan zorgen voor een verminderd slaapritme. Je wordt dus bewust, dan wel onbewust vaker ’s nachts wakker en dat zorgt ervoor dat je overdag minder uitgerust bent, je de concentratie minder goed kunt vasthouden en dus op vroege of lange dagen meer moeite hebt om op te letten in het verkeer.

De eerste stap bij apneu

Heb je een vermoeden dat je apneu hebt, bijvoorbeeld omdat je bedpartner dit aangeeft of omdat je overdag extra vermoeid bent, dan is het verstandig om eerst een bezoek te brengen aan de huisdokter. Deze kan de eerste tests rondom apneu zelf al afnemen en vervolgens de keuze maken om je door te sturen naar het ziekenhuis. In veel gevallen kom je dan in contact met een KNO-arts; een arts op de afdeling Keel-Neus-Oorheelkunde en Hoofd-halsgebied. Veel van de oorzaken vak apneu hebben te maken met één van deze elementen van het lichaam en een arts op deze afdeling kan je dan ook voorzien van de juiste vervolgstappen om de nare gevolgen van apneu zoveel als mogelijk te beperken.

Neusspray en stickers

Aangezien apneu in bepaalde gevallen vanuit de luchtwegen komt is het voor veel mensen verstandig om gebruik te maken van een neusspray. Uiteraard is dit in sommige seizoenen belangrijker dan in andere, maar het zorgt ervoor dat de luchtwegen open blijven en dus verloopt de cyclus van luchtafvoer ook ’s nachts soepeler. Het is ook vaak de eerste tip van de huisdokter wanneer je deze bezoekt.

Een operatie bij apneu

Om slaapapneu te genezen of om extreme gezondheidsrisico’s bij apneu te verhelpen is een operatie in bepaalde gevallen effectief. Dit is alleen mogelijk wanneer een uitgebreide diagnose is doorlopen en de KNO-arts kan hierin het beste advies geven. Een voorbeeld van zo’n operatie is de Uvulo-Palato-Pharyngo-Plastiek. Hierbij wordt een gedeelte van je zachte gehemelte en eventueel aanwezige keelamandelen verwijderd. Er komen overigens steeds meer behandelingen op de markt die effectief apneu kunnen verhelpen of de gevolgen hiervan op grote schaal verbeteren.

Slaapapneu in het kort

Slaapapneu is een vorm van ademstilstand tijdens de slaap die tenminste 10 seconden duurt, maar in sommige gevallen ook langer. Er worden twee soorten apneu onderscheiden; CSAS en OSAS. Na de ademstilstand volgt een snurkgeluid, happen naar adem en een schok in het lichaam. De ademstilstand dient tijdens je slaap tenminste vijf keer per uur plaats te vinden om te kunnen spreken van volwaardige apneu. Je kunt de gevolgen van apneu, hoewel deze vaak chronisch en genetisch bepaald is, zoveel mogelijk beperken door op je zij te liggen, niet teveel alcohol te nuttigen of te roken, het hoofdeinde tijdens je slaap iets hoger te leggen én de mond- en keelspieren te trainen. Met apneu loop je een verhoogd risico op een hogere bloeddruk, kans op beroertes, hartproblemen en dien je rekening te houden met slaapgebrek en concentratieproblemen. Steeds vaker zijn behandelingen mogelijk die apneu kunnen verhelpen, dan wel de gevolgen kunnen beperken. Merk je dat je last hebt van apneu, neem dan contact op met je huisdokter.

Download het E-book Perfect Slapen Hieronder:

Perfect slapen in 7 stappen